Aliağa’da kum ve çakıl
Kum ve çakıl, betonun, şapın ve harcın iskeletidir. Çimento bunları birbirine bağlar. Agrega zayıfsa, çimento markası yüksek olsa da beton zayıf kalır. Bloksan, İzmir Aliağa’da sıva kumu, beton kumu ve çakıl ihtiyacını şantiye teslimi veya yerinden teslim konuşarak karşılar. “Bir kamyon kum” cümlesi tane boyunu söylemez. Sıva kumu ile gros beton çakılı aynı kasaya yüklenmez.
Agrega temiz, sert ve işe uygun gradasyonda olmalıdır. İçindeki kil, mil ve organik madde çimentonun taneye yapışmasını bozar. Deniz kumu tuz ve kabuk taşır. Tuz, donatıyı paslandırır ve sıvada yüzeye yürür. İnşaatta yıkanmış, tuzsuz malzeme kullanılır. Sahilden kamyonla çekilen kaçak kum hem kalitesizdir hem de mevzuata uymaz. Bloksan bu tür malzeme vermez.
Kum türleri
İnce sıva kumu, tane boyu küçük ve elenmiş olandır. Kaba sıva kumu biraz daha geniştir. Şap kumu, üzerine kaplama gelecek zeminde tercih edilir. Duvar örme harcı, sıva kumu kadar ince olmak zorunda değildir. Beton kumu, çakılla birlikte gradasyon oluşturur. Tek boy ince kumu betonun tamamı sanmak, boşluklu ve çok su isteyen bir karışım üretir. Boşluk arttıkça çimento ve su artar, rötre çatlağı büyür.
Yıkanmış kum, kil ve tozu azaltılmış kumdur. Yıkama, taşı tozundan tamamen arındırmak anlamına gelmeyebilir. Avuçta sıktığınızda ele yapışan, çamur hissi veren kum harca girmez. Avuçta dağılan, ele bulaşmayan kum daha güvenlidir. Bu basit kontrol, laboratuvarın yerine geçmez ama şantiyede ilk elemedir. Şüpheli yığın ayrı tutulur, kullanılmaz.
Nem, kumun hacmini değiştirir. Islak kum kabarır. Aynı kova sabah ve öğlen aynı kilogram kumu almaz. Bu yüzden hacimle kurulan “üç kova kum bir kova çimento” oranı, kum ıslakken çimentoyu seyreltir. Mümkünse tartım, değilse en azından nemi göze alarak suyu kısmak gerekir. Hazır beton bu derdi tesisten çözer. Sahada kendisi beton döken ekip, nemi yok saymamalıdır.
Çakıl ve tane boyu
Çakıl, betondaki iri agregadır. Sık anılan boylar 1 numara ve 2 numara diye geçer. İnce döşeme ve sık donatılı perde, iri çakılı zor kabul eder. Donatı aralığından geçemeyen tane, betonun yerine oturmasını engeller ve boşluk bırakır. Pompa betonu ile elle dökülen gros betonun tane üst sınırı farklıdır. Proje veya hazır beton tesisi bir maksimum tane veriyorsa şantiyedeki çakıl onu aşmamalıdır.
Kırma taş (mıcır) ile doğal çakıl şekil olarak farklıdır. Kırma taş köşelidir, kenetlenmesi iyidir, işlenmesi biraz daha serttir. Doğal çakıl yuvarlaktır, işlenmesi kolaydır, bazı betonlarda kenetlenmesi daha zayıftır. “Hangisi varsa” diye ikisini aynı mikserde karıştırmak gradasyonu bozar. Bloksan siparişte hangisinin istendiğini ayrı sorar.
Sık donatılı kolon ve perde dökümünde agrega, hortum ve vibratörle birlikte düşünülür. İri çakıl vibratörsüz dökülürse taşlar dibe çöker, yüzeye şerbet çıkar. Bu ayrışma, betonun en bilinen sahte dayanım nedenidir. Üstü düzgün görünen, içi boş kolon kırıldığında ortaya çıkar. Agrega seçimi, döküm ekipmanından bağımsız değildir.
Harç ve şap
Duvar harcında kum, çimento ve gerekiyorsa kireçle karışır. Sıva kumunun içinde tek tük iri taş, malayı zıplatır ve yüzeyi çizer. Bu taşlar elenmelidir. Şap, zemini kaplamaya hazırlar. Şap kumu kirliyse kaplama yapıştırıcısı tutmaz, şap tozar. Tozuyan şapın üzerine seramik yapıştırmak, kaplamayı şapla birlikte söktürür. Şapı dökmeden önce kumun temizliğine bakmak, seramik günü tartışmasını bitirir.
Bahçe ve dolgu için kullanılan hafriyat kumu, beton kumunun yerine konmaz. Dolgu, taşıyıcı beton değildir. “Sahadan çıkan kumu miksere atalım” önerisi, temel betonunda kabul edilmez. Bloksan dolgu malzemesi ile beton agregasını aynı siparişte bile ayrı kalemde yazar.
Şantiyede istif
Kum toprakla karışmayacak bir zemine dökülür. Doğrudan tarlaya boşaltılan yığın, alttan toprak yer ve ilk kova kirli olur. Mümkünse temiz branda veya beton zemin kullanılır. Çakıl ile kum yan yana dökülecekse arada ayırıcı olur. Rüzgâr, ince kumu savurur. Aliağa poyrazında açık yığın bir günde incelir ve çevreyi toza boğar. Örtmek hem fireyi hem de komşu şikâyetini azaltır.
Yağmur, kumu kullanılmaz yapmaz ama nemi ve ağırlığı değiştirir. Su oranını buna göre kısın. Çamur akan bir yığına kürek sokmayın. O kısım ayrılır. Araç lastiğinin üzerinden geçtiği kum, yağ ve toprak taşır. Yığının yolu, döküm yolunun dışında kalmalıdır.
Nakliye, kamyon metresine veya tona göre konuşulur. Dar sokak, Aliağa merkezdeki bazı teslimatlarda kamyon yerine daha küçük araç ister. Bunu siparişte söylemezseniz araç kapıda bekler, boşaltma yarım kalır. Vinç veya iş makinesi yoksa el ile indirme süresi fiyata ve güne yansır. Boşaltma koşullarını baştan konuşmak, her iki tarafı da korur.
Sipariş bilgisi
Şunları yazmanız yeter: sıva mı, harç mı, beton mu, yaklaşık metreküp veya kamyon, teslim adresi ve gün. Çimento ve kireç aynı işe gidecekse aynı listede olsun. Adresimiz Kültür Mah. Fevzi Paşa Cad. No: 54/1 Aliağa / İzmir. Telefon 0 532 434 19 01. Pazartesi–cumartesi 08:30–19:00. Pazar teslimatı planlanmaz.
Hazır beton kullanıyorsanız agregayı ayrıca almanız gerekmez, tesis kendi gradasyonunu kurar. Sahada mikserle veya betonyerle dökecekseniz kum ve çakıl sizde olmalıdır. İkisini karıştırmayın. Bloksan, “beton dökeceğiz” dendiğinde hazır beton mu, saha karışımı mı diye sorar.
Sık sorulan sorular
Deniz kumu kullanılır mı?
Hayır. Tuz, donatıyı ve sıvayı bozar. Yıkanmış, tuzsuz inşaat kumu kullanılır.
Sıva kumu ile beton kumu aynı mıdır?
Değildir. Sıva kumu daha incedir. Beton, kum ve çakılın birlikte gradasyonuna ihtiyaç duyar.
Islak kumdan daha az mı koymalıyım?
Islak kum hacmen kabarır. Aynı kova daha az kuru kum taşır. Oranı yalnızca kova sayısına bağlamak çimentoyu seyreltir. Suyu da kısmanız gerekir.
Çakıl numarası neyi değiştirir?
Tane üst sınırını. Sık donatı ve ince kesit, iri çakılı kabul etmez. Döküm yöntemini söyleyin, tane boyunu ona göre konuşalım.
Ne kadar sipariş edeyim?
İşin cinsi ve yaklaşık hacim yeterli. Bir kamyonu “idare eder” diye değil, metreküp düşünerek söyleyin. Dar sokak varsa araç ölçüsünü de ekleyin.
